Balıkesir İl Sağlık Müdürlüğü

Sağlık Bakanlığı
Balıkesir İl Sağlık Müdürlüğü

Facebook Twitter Google Plus Linkedin

9 MAYIS ÇÖLYAK GÜNÜ

Güncelleme Tarihi: 09/05/2018

9 MAYIS ÇÖLYAK GÜNÜ

            Çölyak hastalığı (Gluten Enteropatisi), bağırsaklardaki sindirimi sağlayan tüysü oluşumlar(villus) denilen yapıların bozulmasına sebep olan ve dolayısıyla da yiyeceklerdeki besinin emilmesini engelleyen ve ince bağırsakta hasarlar oluşturan bir alerjik sindirim sistemi hastalığıdır. Bu hasara buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi tahılların içerisinde bulunan gluten isimli bir protein neden olmaktadır.

            Çölyak hastalığı genetik bir hastalıktır. Hastalık yaşamın her hangi bir bölümünde ortaya çıkabilmektedir. Bazen bir ameliyat, doğum sonrası, gebelik sürecinde, viral enfeksiyon ya da şiddetli duygusal stresten sonra tetiklenebildiği gibi direkt çölyak hastalığı tablosuyla da ortaya çıkabilir. Günümüzde insanoğlunun en sık rastlanan genetik hastalığı olarak kabul edilmektedir.

            Ülkemizde Çölyak hastalığı görülme sıklığı yüzde 1 ile binde 3 arasında değişmekte olup Türkiye’de 250 bin ile 750 bin arasında çölyak hastası tahmin edilmekte iken ancak yüzde 10’nuna tanı konulduğu dikkate alındığında 25 bin ile 75 bin arasında tanı almış hasta beklenmektedir.

            Çocuklarda özellikle karın ağrısı, karında şişlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık, enfeksiyonlarda artış ve gelişme geriliği, kusma, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi tipik belirtilerle ortaya çıkabilir. İleri yaşlarda hastalığın belirtileri daha geniş bir yelpazeye yayılır.Yetişkinlerde görülen belirtiler şunlardır: karın bölgesinde öne doğru şişkinlik, yaşa göre kilo azlığı, kas zayıflığı, kansızlık, dışkıda anormallik, büyük tuvalet ihtiyacının artması, ishal, kusma, bezginlik, nedeni bilinmeyen karaciğer hastalıkları, büyüme geriliği, ağız içinde oluşan aftlar, iştahsızlık, gaz şikayetleri, eklem ve kemik ağrıları, sinirlilik, ciltte kaşıntılı döküntüler. 

            Çölyak hastaları için güvenli yiyecekler:

  Tüm sebzeler, tüm meyveler,  tüm bakliyatlar,  tüm katkısız katı ve sıvı yağlar, yumurta, bal, reçel, basit toz şeker, zeytin, et, balık, tavuk, (Bu ürünler katkılı olmadıkları gibi daha önce unla kızartılmış bir yağda kızartılıp işleme tabi tutulmamalıdır), una batırılmamış konserve çeşitleri, mısır, pirinç, patatesin hem kendileri hem de unları besin hazırlamada kullanılabilir. Ayrıca kestane unu, nohut unu, soya unu, üzüm çekirdeği unu da kullanılabilir. Evde çekilmiş güvenli baharatlar. 

            Çölyak hastalığında diyet tedavisinde tüketilmemesi gereken besinler:

            Buğday, arpa, çavdar ve yulaf katkılı her türlü ürün (un, bulgur, bulgur pilavı, irmik, makarna, şehriye, kuskus, ekmek, kek, pasta, kurabiye, bisküvi, börek, çörek, gofret, simit, kraker, dondurma külahı, unlu tatlılar, gluten içeren hazır salça, ketçap, un ilave edilen çorbalar, soslar, tarhana, yarma gibi).  Galeta ununa, una batırılarak kızartılmış tavuk balık gibi et ürünleri. Malt kullanılan içecekler, bira votka cin v.b. Gluten içeren hazır çorbalar, köfte, pane harçları gibi hazır çeşniler. Sirke, çikolata, puding, sakız, ketçap, mayonez, dondurma gibi gıdaların bazılarında gluten bulunabilmektedir. Bunlar yenilmeden önce muhakkak ürün hakkında bilgi edinilmelidir. Tuzlu, soslu kuruyemişler, glutenle yapıştırıldığı için yasaktır. Ancak bunların glutenle işlem görmemiş hali, gluten içermeyen kuruyemişler serbesttir.

            Glutensiz diyette ayrıca nelere dikkat edilir?

-Doğal gıdalara önem verilmelidir(süt-et-balık-yumurta-sebze-kuru baklagil-pirinç-mısır-patates).

-Okul ve dışarıda yemek yerken dikkatli seçimler yapılmalıdır.

-Buğday unu karışık mısır unu, pirinç ununa dikkat edilmelidir.

-Etiketsiz gıda tüketiminde çok dikkatli olunmalıdır.

-İlaçlar, kozmetik ürünleri, şampuan, kremler vb. gluten içerikleri yönünden dikkatli kullanılmalıdır.

-Pişirme ve hazırlık aşamasında güvenli gıdaların glutenli gıdalarla bulaş olmamasına dikkat edilmelidir.

ÇÖLYAK TEŞHİS EDİLENE KADAR HASTALIK, TEŞHİS EDİLDİKTEN SONRA İSE BİR YAŞAM BİÇİMİDİR.

                                                                       Uzm. Dr. Necati KELEMENÇE

                                                                       Balıkesir İl Sağlık Müdürü